Công tơ phụ, đồng hồ nước phụ mà chủ trọ lắp cho từng phòng để tính tiền người thuê là phương tiện đo dùng trong thanh toán, nên theo nguyên lý của pháp luật đo lường, chúng thuộc diện phải kiểm định như công tơ, đồng hồ của điện lực, công ty nước. Không có ngoại lệ chỉ vì thiết bị nhỏ hay do chủ nhà tự mua. Trên thực tế, rất nhiều dãy trọ đang dùng công tơ phụ mua trôi nổi, chưa từng kiểm định; điều đó không làm thay đổi nghĩa vụ, chỉ làm tăng rủi ro cho chủ trọ khi có tranh chấp hoặc kiểm tra.
Bài này viết cho chủ trọ, chủ chung cư mini, chủ nhà chia phòng cho thuê. Người thuê cũng nên đọc để biết mình có quyền hỏi gì. Bài không bàn cách đi dây hay tính giá điện, chỉ nói chuyện thiết bị đo: loại nào nên mua, kiểm định thế nào, giữ hồ sơ gì để mọi con số thu tiền đứng vững.
Vì sao công tơ phụ cũng là phương tiện đo phải kiểm soát
Pháp luật đo lường kiểm soát phương tiện đo theo mục đích dùng. Một công tơ được dùng để định lượng điện năng làm căn cứ thanh toán giữa hai bên thì thuộc nhóm phương tiện đo mà Nhà nước yêu cầu phê duyệt mẫu và kiểm định. Điện lực bán điện cho chủ nhà qua công tơ tổng; chủ nhà thu tiền điện của người thuê qua công tơ phụ. Về bản chất, cả hai đều là giao dịch thanh toán dựa trên con số của một chiếc công tơ.
Người thuê không thể tự kiểm công tơ phụ của phòng mình, cũng không có cách nào biết chiếc công tơ đó có đo đúng không. Chính vì người dùng không tự bảo vệ được, Nhà nước đặt ra yêu cầu kiểm định. Chủ trọ làm tốt việc này thì số liệu thu tiền có cơ sở; bỏ qua thì mọi hoá đơn tháng đều dựa trên một thiết bị chưa ai xác nhận.
Danh mục phương tiện đo, cách thức kiểm soát và chu kỳ kiểm định do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành và có thể sửa đổi. Để chắc với trường hợp của mình, chủ trọ có thể hỏi bộ phận quản lý đo lường thuộc Sở Khoa học và Công nghệ ở tỉnh, thành nơi có nhà trọ. Câu hỏi nên đặt cụ thể: công tơ điện một pha và đồng hồ nước lạnh dùng để tính tiền cho người thuê phòng có thuộc diện kiểm định không, chu kỳ bao lâu, tổ chức nào được kiểm định.
Công tơ phụ hay gặp ở nhà trọ và điều cần xem khi mua
Bảng dưới gom các loại thiết bị phổ biến. Cột cuối không phải danh mục pháp lý mà là những điều chủ trọ nên kiểm trước khi mua, để thiết bị kiểm định được và dùng được lâu.
| Loại | Hay dùng ở đâu | Điều cần xem khi mua |
|---|---|---|
| Công tơ điện tử một pha gắn tường | Mỗi phòng trọ, căn hộ mini | Có ký hiệu phê duyệt mẫu, nhà sản xuất hoặc nhập khẩu rõ, cấp chính xác ghi trên mặt |
| Công tơ điện tử loại gắn thanh ray trong tủ điện | Tủ điện tầng, gom nhiều phòng | Như trên; thêm chỗ để niêm phong nắp đấu dây |
| Công tơ cơ một pha đời cũ | Dãy trọ lâu năm | Còn kiểm định được không, có nên thay dần sang điện tử |
| Đồng hồ nước lạnh cỡ nhỏ | Đầu ống cấp vào từng phòng | Có phê duyệt mẫu, chiều lắp, dải lưu lượng phù hợp ống nhỏ |
| Công tơ, đồng hồ đọc từ xa | Chung cư mini, nhà trọ nhiều phòng | Thiết bị đo phải được kiểm định; phần mềm chỉ là lớp hiển thị |
| Công tơ trả trước dùng thẻ hoặc mã nạp | Một số nhà trọ mới | Bộ phận đo vẫn phải kiểm định; hỏi rõ cách xử lý khi hết tiền giữa đêm |
Công tơ, đồng hồ bán trên mạng không có ký hiệu phê duyệt mẫu, không rõ nhà sản xuất thường rất khó hoặc không thể kiểm định. Mua rẻ lúc đầu, đến khi cần chứng minh số đo lại phải thay toàn bộ.
Đưa công tơ phụ đi kiểm định: cách làm thực tế
Với nhà trọ đang hoạt động, cách gọn nhất thường là làm theo đợt, kết hợp kiểm định và chuẩn hoá lại việc ghi số:
- Lập danh sách: mỗi phòng một dòng, ghi loại công tơ, đồng hồ, số chế tạo, ngày lắp, chỉ số hiện tại. Danh sách này về sau là sổ quản lý thiết bị.
- Liên hệ tổ chức kiểm định được chỉ định kiểm định công tơ điện, đồng hồ nước ở tỉnh, hỏi họ kiểm tại chỗ hay phải tháo mang về, chuẩn bị gì, thời gian.
- Thông báo trước cho người thuê lịch kiểm định, nhất là khi phải tháo thiết bị hoặc cắt điện nước ngắn.
- Ngày làm, chốt chỉ số từng phòng có người thuê ký hoặc chụp ảnh gửi nhóm chung trước khi tháo; khi lắp lại, chốt chỉ số lần nữa.
- Thiết bị không đạt thì thay bằng thiết bị đã kiểm định, ghi rõ trên sổ.
- Lưu giấy chứng nhận kết quả kiểm định của từng chiếc, ghi ngày hết hạn vào lịch nhắc.
Nếu xây mới hoặc cải tạo, mua sẵn thiết bị đã được kiểm định ban đầu từ nhà cung cấp, giữ giấy tờ đi kèm, rồi lắp. Như vậy đỡ một lần tháo lắp.
Lắp đặt sao cho người thuê tin được con số
Đặt ở chỗ người thuê nhìn thấy. Công tơ đặt trong phòng chủ nhà khoá kín là cách nhanh nhất để mất niềm tin. Đặt ngoài hành lang, trên đầu cửa phòng, ở tủ điện tầng có cửa kính, để người thuê tự đọc được bất cứ lúc nào.
Mỗi công tơ một phòng, ghi rõ phòng nào. Đánh dấu bằng ký hiệu hoặc màu ngay trên hộp, khớp với sơ đồ dán trong sổ quản lý. Nhầm công tơ giữa hai phòng là lỗi rất hay gặp khi đi dây lại.
Có chỗ niêm phong. Niêm phong nắp đấu dây sau khi kiểm định và lắp đặt. Người thuê biết rằng không ai đụng vào công tơ giữa chừng, chủ trọ cũng yên tâm không ai đấu tắt.
Phần dùng chung tách riêng. Đèn hành lang, bơm nước, camera, cổng tự động nên có công tơ riêng hoặc thoả thuận rõ cách chia. Đừng để điện chung lẫn vào công tơ phòng nào.
Có thợ điện làm phần dây. Việc đi dây, đấu công tơ cần người có tay nghề; sai đấu nối có thể làm công tơ đo thiếu, đo dư hoặc gây chập cháy.
Lợi cho chủ trọ, không chỉ là nghĩa vụ
Nhiều chủ trọ nghĩ kiểm định là thêm việc, thêm chi phí. Nhìn từ phía vận hành, đó lại là cách giảm gần hết các cuộc cãi nhau về tiền điện nước. Khi người thuê thắc mắc, chủ trọ chỉ cần đưa giấy chứng nhận kiểm định và ảnh chốt số. Câu chuyện chuyển từ "anh chị có ăn gian không" sang "ta cùng xem số", nhẹ nhàng hơn nhiều.
Khi có kiểm tra của cơ quan quản lý hoặc khi có người thuê phản ánh, thiết bị đã kiểm định là bằng chứng chủ trọ làm đúng. Ngược lại, công tơ không rõ nguồn gốc, không kiểm định có thể dẫn tới xử phạt hành chính theo quy định về đo lường, và trong tranh chấp, chủ trọ khó chứng minh số tiền đã thu là đúng. Bài không nêu mức phạt cụ thể vì khung xử phạt có thể thay đổi; bạn đối chiếu văn bản hiện hành khi cần.
Ví dụ giả định: một dãy trọ hai mươi phòng thay công tơ phụ cũ bằng loại đã kiểm định, mỗi tháng gửi ảnh chốt số vào nhóm chung. Sau vài tháng, gần như không còn ai hỏi lại hoá đơn; thời gian chủ trọ dành cho việc thu tiền rút ngắn hẳn.
Những điều người thuê có quyền hỏi
Người thuê không cần là chuyên gia mới hỏi được những câu dưới đây, và chủ trọ làm đúng sẽ trả lời dễ dàng:
- Công tơ, đồng hồ của phòng mình nằm ở đâu, chiếc nào, có thể tự xem chỉ số không.
- Chỉ số lúc nhận phòng là bao nhiêu, có ghi vào hợp đồng hoặc biên bản bàn giao không.
- Thiết bị đã được kiểm định chưa, còn hạn không, có giấy chứng nhận không.
- Ngày chốt số hằng tháng, cách gửi ảnh chốt số.
- Điện, nước dùng chung chia thế nào, có nằm trong công tơ phòng mình không.
- Ai chịu chi phí khi thiết bị hỏng, và chốt số thế nào khi thay.
- Khi trả phòng, chỉ số cuối được chốt thế nào và trừ vào tiền cọc ra sao.
Hỏi những câu này trước khi đặt cọc tốt hơn nhiều so với hỏi sau khi đã nhận hoá đơn đầu tiên. Một chủ trọ trả lời rõ ràng, đưa được giấy tờ thiết bị, thường cũng là người quản lý các việc khác trong dãy trọ một cách có nề nếp.
Sổ quản lý thiết bị đo: một trang giấy cho cả dãy trọ
Chủ trọ có từ năm, bảy phòng trở lên nên giữ một sổ quản lý thiết bị đo, giấy hay bảng tính đều được. Mỗi dòng là một chiếc công tơ hoặc đồng hồ: phòng nào, loại gì, số chế tạo, ngày lắp, ngày kiểm định, ngày hết hạn, tổ chức đã kiểm định, các lần thay và chỉ số lúc thay. Kèm theo là một tệp lưu ảnh giấy chứng nhận kết quả kiểm định của từng chiếc.
Sổ này trả lời được gần hết câu hỏi của người thuê và của đoàn kiểm tra trong vài phút. Nó cũng giúp chủ trọ không bị bất ngờ khi cả loạt thiết bị lắp cùng đợt hết hạn kiểm định cùng lúc; nhìn cột ngày hết hạn là biết năm nào cần chuẩn bị ngân sách và lịch làm.
Khi bán hoặc cho thuê lại cả dãy trọ, sổ quản lý thiết bị đo là một phần hồ sơ bàn giao có giá trị. Người nhận biết ngay thiết bị nào còn hạn, thiết bị nào sắp phải làm, không phải đi dò từng phòng. Ngược lại, dãy trọ không có sổ thì người mua hoặc người thuê lại thường phải giả định mọi thiết bị đều chưa kiểm định.
Câu hỏi thường gặp
Chủ trọ tự mua công tơ phụ có phải kiểm định không?
Theo nguyên lý của pháp luật đo lường, công tơ dùng làm căn cứ thanh toán tiền điện với người thuê thuộc diện phải kiểm định, dù ai là người mua. Để chắc, hỏi bộ phận quản lý đo lường của Sở Khoa học và Công nghệ nơi có nhà trọ.
Công tơ mua trên mạng có kiểm định được không?
Chỉ khi nó thuộc mẫu đã được phê duyệt và có nguồn gốc rõ. Nhiều công tơ trôi nổi không có ký hiệu phê duyệt mẫu nên khó hoặc không thể kiểm định; nên hỏi tổ chức kiểm định trước khi mua.
Đồng hồ nước con ở từng phòng có cần kiểm định không?
Có, nếu dùng để tính tiền nước cho người thuê. Lý lẽ giống công tơ điện phụ: đó là phương tiện đo dùng trong thanh toán, người thuê không tự kiểm được.
Kiểm định công tơ phụ có phải tháo ra không?
Tuỳ tổ chức kiểm định và loại thiết bị. Hỏi họ trước; nếu phải tháo, chốt chỉ số có chữ ký hoặc ảnh của người thuê trước khi tháo và sau khi lắp lại.
Người thuê có được tự lắp công tơ riêng để đối chiếu không?
Nên thoả thuận với chủ trọ trước. Tự đấu thêm thiết bị vào đường điện của nhà có thể gây mất an toàn và tranh chấp; cách tốt hơn là đề nghị kiểm định công tơ hiện có.
Chu kỳ kiểm định công tơ phụ là bao lâu?
Theo chu kỳ của loại công tơ, đồng hồ đó trong danh mục hiện hành, thường giống thiết bị cùng loại của điện lực, công ty nước. Xem ngày hết hạn trên giấy chứng nhận, tem của từng chiếc.