Kẹt thang máy ở chung cư: việc của người bị kẹt, người trực và ban quản lý

Bị kẹt trong thang máy chung cư, việc đúng là giữ bình tĩnh, bấm nút báo động hoặc dùng hệ thống liên lạc trong cabin, gọi cho số trực của toà nhà, rồi chờ người có chuyên môn mở cửa; tuyệt đối không tự cạy cửa hay tìm cách trèo ra ngoài. Cabin thang máy có thông gió, cơ cấu an toàn giữ cabin đứng yên khi dừng sự cố. Nguy hiểm thật sự thường đến khi người bị kẹt hoặc người bên ngoài tự xử lý sai cách.

Sau khi ra ngoài, câu chuyện chưa kết thúc. Ban quản lý phải ghi nhận sự cố, đơn vị bảo trì phải tìm nguyên nhân, và có trường hợp thang cần được kiểm tra hoặc kiểm định lại trước khi chạy tiếp. Bài này chia việc theo từng người: người trong cabin, người bên ngoài, người trực toà nhà, ban quản lý, và cư dân sau sự cố.

Người trong cabin: nên làm và không nên làm

Phần lớn ca kẹt thang được giải cứu an toàn trong thời gian ngắn. Việc của bạn là giúp người cứu biết bạn đang ở đâu, và không làm cho tình huống nặng thêm.

• Nên bấm và giữ nút chuông hoặc nút liên lạc khẩn cấp vài giây, nói rõ toà nào, thang số mấy, khoảng tầng nào, có mấy người, có ai là trẻ nhỏ, người già hoặc người đang mệt.
• Nên gọi số trực toà nhà thường ghi trong cabin hoặc nhắn vào nhóm cư dân nếu điện thoại có sóng. Không có sóng thì vẫn dùng nút liên lạc của cabin.
• Nên ngồi xuống sàn, tránh đứng sát cửa, trấn an người đi cùng, nhất là trẻ em.
• Không nên dùng tay hay vật cứng cạy cửa cabin. Cabin có thể đang ở giữa hai tầng; cửa mở ra là khoảng hở xuống giếng thang.
• Không nên trèo qua nắp trần cabin. Đó là lối dành cho kỹ thuật viên trong điều kiện có biện pháp an toàn, không phải lối thoát cho người bị kẹt.
• Không nên nhảy, đập vách hay bấm liên tục mọi nút. Những việc này không làm thang chạy lại mà có thể khiến người cứu khó xác định tình trạng.

Nếu có người khó thở, ngất, đau ngực hoặc hoảng loạn nặng, hãy báo rõ điều đó cho người trực để họ gọi cấp cứu song song với cứu hộ thang. Lực lượng cứu nạn, cứu hộ có thể được gọi qua số 114 khi toà nhà không xử lý được.

Người bên ngoài: hỗ trợ đúng thay vì tự cứu

Người nghe tiếng gọi từ giếng thang thường muốn giúp ngay. Cách giúp đúng là báo người trực toà nhà, xác định thang nào và tầng nào, rồi nói chuyện với người bên trong qua cửa để trấn an. Đừng cố mở cửa tầng bằng tay hoặc bằng dụng cụ tự chế: cửa tầng chỉ được mở bằng chìa khoá chuyên dụng, và chỉ khi người mở đã chắc cabin đang ở vị trí an toàn.

Cũng đừng ngắt điện tổng toà nhà với ý định "cho thang dừng hẳn". Thang đang dừng sự cố đã được cơ cấu an toàn giữ lại; ngắt điện tổng có thể làm mất liên lạc trong cabin, tắt quạt thông gió và gây khó khăn cho kỹ thuật viên.

Nếu bạn là người thân đang chờ bên ngoài, hãy tập trung vào việc giữ liên lạc với người bị kẹt và cung cấp thông tin sức khoẻ cho người trực. Ghi lại giờ bắt đầu sự cố và giờ người được đưa ra. Hai mốc giờ này sau đó rất có ích khi ban quản lý và cư dân xem lại thời gian ứng cứu.

Người trực và ban quản lý: trình tự xử lý

Nhận tin và ghi thời điểm. Người trực ghi giờ nhận tin, thang số mấy, tầng, số người. Giờ nhận tin là mốc để tính thời gian ứng cứu theo hợp đồng bảo trì.

Gọi đơn vị bảo trì ngay. Báo đúng kênh đã thoả thuận trong hợp đồng, đồng thời giữ liên lạc với người bị kẹt qua hệ thống liên lạc cabin.

Chỉ người được huấn luyện mới thao tác cứu hộ. Nếu toà nhà có nhân viên đã được đơn vị bảo trì huấn luyện quy trình đưa cabin về tầng và mở cửa, họ làm đúng các bước được dạy. Người chưa được huấn luyện thì chờ kỹ thuật viên.

Gọi cấp cứu hoặc cứu hộ khi cần. Có người có vấn đề sức khoẻ, hoặc kỹ thuật viên không thể tới trong thời gian hợp lý, người trực gọi lực lượng cứu nạn cứu hộ và cấp cứu, không chờ thêm.

Khoanh vùng thang sau khi giải cứu. Đặt biển tạm ngừng ở các cửa tầng, không cho chạy lại cho tới khi đơn vị bảo trì kiểm tra và xác nhận nguyên nhân.

Thông báo cho cư dân. Một thông báo ngắn: thang nào dừng, vì sao, dự kiến khi nào chạy lại. Im lặng sau sự cố khiến tin đồn lan nhanh hơn sự thật.

Sau sự cố: hồ sơ ban quản lý nên lập

Mỗi lần kẹt người là một sự cố cần được ghi lại, kể cả khi không ai bị thương. Hồ sơ dưới đây giúp tìm ra thang nào hỏng lặp lại và làm căn cứ nếu cần xác định trách nhiệm.

Nếu sự cố làm hư hỏng bộ phận ảnh hưởng tới an toàn, hoặc sau sửa chữa lớn, thang có thể phải được kiểm định lại trước khi đưa vào dùng tiếp. Điều kiện cụ thể theo quy định và quy trình kiểm định hiện hành; bên quản lý nên hỏi tổ chức kiểm định thay vì tự kết luận.

Phòng ngừa: những thói quen khiến thang hay kẹt

Giữ cửa bằng tay, bằng chân hoặc chèn đồ. Đây là nguyên nhân phổ biến làm hỏng cơ cấu cửa và cảm biến. Cửa bị ép nhiều lần sẽ đóng mở không chuẩn, rồi đến một lúc thang báo lỗi và dừng với người bên trong. Muốn giữ cửa, hãy dùng nút mở cửa trong cabin.

Chở quá tải khi chuyển nhà, sửa nhà. Gạch, xi măng, đồ gỗ nặng chất vào thang khách vượt tải trọng ghi trong cabin làm thang báo quá tải, hoặc tệ hơn là làm mòn nhanh các bộ phận. Chuyển đồ nặng nên đăng ký với ban quản lý để dùng thang hàng hoặc khung giờ có người hỗ trợ.

Nước tràn vào giếng thang. Lau sàn hành lang bằng nhiều nước, ống nước vỡ, mưa hắt vào sảnh tầng trệt có thể làm nước chảy xuống hố thang, gây chập thiết bị. Ban quản lý nên nhắc đội vệ sinh và cư dân chú ý khu vực trước cửa thang.

Trẻ nhỏ bấm tất cả các nút, nhảy trong cabin. Không làm thang rơi, nhưng làm thang dừng liên tục và có thể kích hoạt bảo vệ, khiến cabin dừng giữa chừng. Phụ huynh nên đi cùng trẻ và giải thích các nút khẩn cấp không phải để thử.

Phớt lờ hiện tượng lạ. Thang dừng lệch tầng, cửa đóng chậm, tiếng kêu lạ thường xuất hiện trước khi thang dừng hẳn. Báo sớm cho ban quản lý giúp đơn vị bảo trì xử lý trước khi có người bị kẹt.

Kẹt thang lặp lại: cư dân có quyền yêu cầu gì

Một lần kẹt có thể do mất điện, do người dùng giữ cửa quá lâu, do quá tải. Nhưng nếu cùng một thang kẹt người nhiều lần trong vài tháng, đó là dấu hiệu có vấn đề kỹ thuật chưa được xử lý tận gốc hoặc bảo trì chưa đạt. Cư dân có cơ sở yêu cầu ban quản trị làm rõ.

Những yêu cầu hợp lý gồm: được biết nguyên nhân từng lần theo báo cáo của đơn vị bảo trì; được biết thang đó có còn hạn kiểm định không; đề nghị ban quản trị yêu cầu đơn vị bảo trì kiểm tra toàn diện hoặc đề nghị tổ chức kiểm định đánh giá lại khi có dấu hiệu bất thường; xem lại thời gian ứng cứu thực tế so với hợp đồng.

Ví dụ giả định: một toà nhà ở Thành phố Hồ Chí Minh có thang số 2 kẹt người bốn lần trong ba tháng. Cư dân tổng hợp giờ giấc từ nhóm tin nhắn, gửi ban quản trị kèm đề nghị cụ thể. Ban quản trị yêu cầu đơn vị bảo trì báo cáo bằng văn bản và mời tổ chức kiểm định kiểm tra bất thường. Kết quả cho thấy một bộ phận cửa cần thay. Chuỗi việc này không cần kiện tụng, chỉ cần ghi chép và yêu cầu đúng chỗ.

Khi có người bị thương: trách nhiệm và bảo hiểm

Đa số ca kẹt thang không gây thương tích. Khi có người bị thương, do cửa đóng va vào người, do cabin dừng giật, hoặc do người bị kẹt tự cạy cửa, câu hỏi trách nhiệm trở nên phức tạp: thang có kiểm định còn hạn không, bảo trì có đúng hợp đồng không, ứng cứu có kịp thời không, người bị nạn có làm theo hướng dẫn không. Mỗi yếu tố dẫn tới một bên khác nhau.

Người bị thương và gia đình nên giữ hồ sơ y tế, hoá đơn chi phí, ảnh chụp, tên người chứng kiến, và đề nghị ban quản lý cung cấp biên bản sự cố. Ban quản trị nên kiểm tra toà nhà có bảo hiểm trách nhiệm công cộng hoặc bảo hiểm khác liên quan không và báo cho doanh nghiệp bảo hiểm sớm theo điều kiện hợp đồng.

Tranh chấp bồi thường thương tích là loại việc nên có người làm nghề luật xem hồ sơ. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn (aicovan.com) để biết bước tiếp theo trước khi thương lượng hoặc khởi kiện. Bài này không thay ý kiến của luật sư cho vụ việc cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Kẹt trong thang máy có bị thiếu oxy không?

Cabin thang máy không kín hoàn toàn, có khe hở và thường có quạt thông gió, nên trong khoảng thời gian chờ cứu hộ thông thường, nguy cơ thiếu không khí rất thấp. Cảm giác ngột ngạt chủ yếu do lo lắng và nóng. Ngồi xuống, thở chậm và giữ liên lạc với bên ngoài giúp ích nhiều nhất.

Thang máy có thể rơi tự do khi đang kẹt không?

Thang máy được thiết kế với nhiều lớp an toàn, gồm phanh máy kéo và bộ hãm bảo hiểm kích hoạt khi cabin chạy quá tốc độ. Đây là lý do thang phải được kiểm định định kỳ. Khi thang dừng sự cố, cabin được giữ lại tại chỗ; việc bạn cần làm là chờ và không tự mở cửa.

Mất điện toàn toà nhà thì thang máy xử lý thế nào?

Một số thang có bộ cứu hộ tự động khi mất điện, đưa cabin về tầng gần nhất và mở cửa. Thang không có bộ này sẽ dừng tại chỗ, kỹ thuật viên hoặc nhân viên đã huấn luyện sẽ đưa cabin về tầng. Bạn có thể hỏi ban quản lý thang toà nhà mình có trang bị này không.

Ban quản lý có phải thông báo cho cư dân sau mỗi lần kẹt thang không?

Quy chế từng toà nhà quy định cách thông tin. Nhưng thông báo ngắn về thang nào dừng, nguyên nhân và thời gian chạy lại là cách làm hợp lý, giúp cư dân yên tâm và theo dõi được. Cư dân có thể đề nghị đưa việc này vào quy chế hoặc nội quy thông qua hội nghị nhà chung cư.

Sau khi kẹt thang có cần kiểm định lại không?

Không phải lần kẹt nào cũng cần kiểm định lại. Thang dừng do mất điện, do quá tải hoặc do người dùng giữ cửa thường chỉ cần đơn vị bảo trì kiểm tra. Khi sự cố làm hỏng bộ phận an toàn hoặc sau sửa chữa lớn, kiểm định bất thường có thể được yêu cầu theo quy định hiện hành.

Trẻ nhỏ đi thang một mình bị kẹt thì phụ huynh nên dạy trước điều gì?

Dạy trẻ ba việc đơn giản: bấm nút chuông có hình chiếc chuông và nói to tên toà, tầng; ngồi xuống chờ, không cạy cửa; không sợ khi đèn tắt vì người lớn đang tới. Với trẻ quá nhỏ, tốt nhất là không để trẻ đi thang một mình.