Thiết bị vui chơi cơ giới lưu động như đu quay, tàu lượn mini, đĩa quay, ghế bay vẫn là thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn khi thuộc danh mục; mỗi lần tháo ra, chở đi và lắp dựng ở địa điểm mới, theo nguyên tắc chung chúng phải được kiểm định trước khi cho khách sử dụng, không thể dựa vào giấy chứng nhận của lần lắp trước. Đây là điểm ban tổ chức hội chợ, lễ hội hay bỏ qua nhất.
Bài này viết cho ba nhóm: ban tổ chức sự kiện cho thuê mặt bằng khu vui chơi, chủ thiết bị đi theo mùa lễ hội, và người dân đưa con đi chơi hội. Chi tiết số hiệu văn bản và chu kỳ kiểm định không ghi ở đây; bạn đối chiếu quy trình kiểm định hiện hành và hỏi tổ chức kiểm định có chức năng.
Thiết bị lưu động khác thiết bị cố định ở chỗ nào
Một vòng đu quay ở công viên cố định được lắp một lần trên móng bê tông thiết kế riêng, chạy trong cùng điều kiện nhiều năm, có đội bảo trì quen máy. Một vòng đu quay đi hội chợ thì khác hẳn: mỗi mùa có thể tháo lắp vài lần, chở trên xe tải qua đường dài, dựng trên nền đất, sân bãi hay mặt đường mà mỗi nơi chịu tải một kiểu, đấu vào nguồn điện tạm của ban tổ chức.
Mỗi lần tháo lắp là một lần các mối ghép bulông, chốt, khớp quay bị tháo ra và siết lại, các đoạn cáp điện bị cuộn lại và kéo ra. Va đập khi bốc xếp có thể làm cong một thanh giằng mà mắt thường khó thấy. Người lắp dựng thường là đội nhỏ, làm nhanh để kịp ngày khai mạc, có khi làm đêm.
Vì vậy, an toàn của thiết bị lưu động phụ thuộc nhiều vào chất lượng của lần lắp dựng cụ thể đó, chứ không chỉ vào chất lượng của bản thân máy. Một máy tốt lắp trên nền lún vẫn có thể nghiêng; một máy được kiểm định năm ngoái ở tỉnh khác không nói gì về các bulông được siết hôm qua. Đó là lý do kiểm định sau lắp đặt ở chỗ mới không phải thủ tục thừa.
Lắp ở chỗ mới: nguyên tắc kiểm định trước khi đưa vào sử dụng
Với thiết bị thuộc danh mục có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, nguyên tắc chung là kiểm định khi lắp đặt trước khi đưa vào sử dụng, kiểm định định kỳ trong quá trình dùng, và kiểm định bất thường khi có thay đổi lớn như di dời, cải tạo, sửa chữa lớn hoặc sau sự cố. Thiết bị tháo ra, chở đi và lắp dựng ở địa điểm mới rơi vào tình huống phải được đánh giá lại trước khi cho khách lên.
Trên thực tế, chủ thiết bị có thể trình giấy chứng nhận kiểm định còn hạn từ lần lắp trước và nói rằng máy vẫn trong chu kỳ. Ban tổ chức nên hiểu rằng giấy đó gắn với điều kiện lắp đặt ở lần kiểm định đó. Cách làm an toàn là yêu cầu kiểm định sau khi lắp dựng tại địa điểm sự kiện, do tổ chức kiểm định có chức năng thực hiện, trước ngày mở cửa. Nếu còn băn khoăn về việc lần lắp đặt cụ thể thuộc trường hợp kiểm định nào, hãy đề nghị tổ chức kiểm định trả lời bằng văn bản.
Thời gian là chuyện thực tế: lắp xong mới gọi kiểm định thì có thể lỡ ngày khai mạc. Ban tổ chức nên ghi vào lịch dựng sự kiện một khoảng riêng cho kiểm định và khắc phục, như cách họ chừa thời gian cho nghiệm thu điện, phòng cháy. Thiết bị chưa có kết quả kiểm định đạt thì không vận hành, kể cả chạy thử với khách mời.
Ban tổ chức nên đòi gì từ chủ thiết bị
Khi cho thuê mặt bằng khu vui chơi trong hội chợ, lễ hội, ban tổ chức là bên đưa đông người đến; nếu có sự cố, họ khó đứng ngoài. Danh sách giấy tờ nên yêu cầu trước khi ký:
| Giấy tờ | Để làm gì | Cách kiểm |
|---|---|---|
| Lý lịch thiết bị, hồ sơ nhà sản xuất | Biết thiết bị là gì, thông số, giới hạn người dùng, yêu cầu lắp đặt | Đối chiếu số hiệu trên khung máy với hồ sơ |
| Giấy chứng nhận kiểm định gần nhất | Biết máy từng đạt, lịch sử kiểm định | Xem ngày, tổ chức kiểm định, số hiệu thiết bị khớp với máy thật |
| Cam kết kiểm định sau lắp dựng tại địa điểm | Bảo đảm có kiểm định cho lần lắp này | Ghi vào hợp đồng, kèm tên tổ chức kiểm định dự kiến và ngày |
| Danh sách người vận hành và giấy huấn luyện | Biết ai điều khiển, đã được huấn luyện an toàn chưa | Đối chiếu tên người có mặt với danh sách |
| Phương án lắp dựng, nền móng, neo giằng | Biết thiết bị cần nền thế nào, chiếm bao nhiêu diện tích, vùng an toàn | So với mặt bằng thật, hỏi kỹ sư kết cấu khi nền yếu |
| Bảo hiểm trách nhiệm (nếu có) | Biết ai chi trả khi có thiệt hại cho khách | Đọc phạm vi, địa điểm, thời gian hiệu lực |
Giấy tờ đầy đủ không bảo đảm máy an toàn, nhưng chủ thiết bị không cung cấp được những thứ cơ bản này là tín hiệu rõ ràng để không ký.
Nền móng, neo giằng và điện tạm: ba chỗ hay hỏng nhất
Nền. Nhiều hội chợ dựng trên bãi đất, sân vận động, bãi cỏ ven sông. Sau một trận mưa, nền đất có thể lún không đều dưới chân đế, làm thiết bị nghiêng dần qua mấy ngày chạy. Tấm kê, bản đế phải đúng theo hướng dẫn nhà sản xuất, và cần có người kiểm độ cân bằng mỗi sáng, nhất là sau mưa.
Neo, giằng, đối trọng. Thiết bị cao như đu quay, ghế bay cần neo hoặc đối trọng để chống lật khi gió. Neo bị bỏ bớt cho nhanh, đối trọng thay bằng thứ có sẵn tại chỗ là lỗi nguy hiểm mà người ngoài nhìn vào khó nhận ra.
Điện tạm. Thiết bị lưu động dùng điện từ tủ điện tạm của ban tổ chức hoặc máy phát. Dây cáp chạy trên mặt đất nơi người qua lại, ổ nối để ngoài trời, thiếu tiếp địa, thiếu thiết bị chống dòng rò là những rủi ro về điện giật khi trời mưa. Phần điện nên được thợ điện có chuyên môn kiểm và nghiệm thu riêng.
Vùng an toàn quanh máy. Mặt bằng hội chợ thường chật, các gian hàng ép sát khu vui chơi. Vùng quét của ghế, cánh tay quay phải được rào cách xa lối đi, không để quầy hàng, dây treo đèn lấn vào.
Người đi chơi hội nhận ra thiết bị dựng ẩu thế nào
Ở lễ hội, khách thường đi buổi tối, đông người, ít khi để ý máy. Vài dấu hiệu dễ thấy:
- Thiết bị nghiêng thấy rõ bằng mắt, chân đế kê bằng gạch vụn, gỗ vụn chồng lên nhau.
- Dây điện chạy ngang lối đi không có máng che, ổ nối nằm dưới vũng nước.
- Không có rào chắn, người xem đứng sát vùng quét của ghế.
- Người vận hành vừa thu tiền vừa bấm máy, không ai kiểm đai, thanh chặn trước lượt.
- Máy khựng, giật, phát tiếng va đập rõ khi tăng tốc hay hãm.
- Trời mưa gió lớn mà thiết bị cao vẫn chạy bình thường.
- Không hề có tem kiểm định, nhân viên không biết giấy tờ ở đâu.
Gặp những dấu hiệu này, lựa chọn đơn giản là không cho trẻ lên và báo ban tổ chức sự kiện. Ban tổ chức có quyền yêu cầu chủ thiết bị dừng máy theo hợp đồng thuê mặt bằng.
Giấy phép tổ chức sự kiện không thay cho kiểm định thiết bị
Một hội chợ, lễ hội có thể đã được cơ quan có thẩm quyền ở địa phương chấp thuận về việc tổ chức, đã nghiệm thu phương án phòng cháy, an ninh trật tự. Những thủ tục đó nói về sự kiện nói chung; chúng không thay cho việc từng thiết bị vui chơi thuộc danh mục phải được kiểm định. Nhầm lẫn này khá phổ biến: ban tổ chức nghĩ rằng đã có giấy phép sự kiện là đủ, chủ thiết bị nghĩ rằng ban tổ chức đã lo.
Cách tránh là ghi rõ trong hợp đồng thuê mặt bằng: chủ thiết bị chịu trách nhiệm kiểm định và vận hành an toàn, nộp kết quả kiểm định cho ban tổ chức trước ngày mở cửa; ban tổ chức có quyền không cho vận hành thiết bị chưa nộp kết quả, có quyền yêu cầu dừng khi thấy nguy hiểm. Khi chính quyền hoặc đoàn kiểm tra hỏi, ban tổ chức có trong tay danh sách thiết bị và giấy tờ tương ứng.
Với lễ hội truyền thống ở xã, phường do cộng đồng tự tổ chức, việc thuê một vài máy vui chơi cho trẻ thường làm qua thoả thuận miệng. Đó là chỗ rủi ro nhất. Dù nhỏ, ban tổ chức vẫn nên có văn bản ngắn ghi các cam kết trên.
Khi có sự cố ở hội chợ: trách nhiệm chia thế nào
Nếu có người bị thương do thiết bị vui chơi lưu động, câu hỏi đầu tiên sau cấp cứu là ai chịu trách nhiệm. Chủ thiết bị là người sở hữu và vận hành máy; ban tổ chức là người cho thuê mặt bằng và đưa khách đến; tổ chức kiểm định là bên xác nhận máy đạt ở lần kiểm định; đơn vị cấp điện tạm có thể liên quan nếu sự cố do điện. Trách nhiệm cụ thể phụ thuộc vào nguyên nhân và nội dung hợp đồng giữa các bên.
Ban tổ chức nên dừng thiết bị, khoanh vùng, giữ hiện trường, ghi nhận người làm chứng, báo cơ quan chức năng theo quy định và không để chủ thiết bị tháo dỡ máy rời đi trước khi sự việc được xác minh. Người bị thương hoặc gia đình nên giữ vé, ảnh, chứng từ y tế.
Những vụ việc như vậy thường có nhiều bên đổ trách nhiệm cho nhau. Nếu bạn là ban tổ chức, chủ thiết bị hay gia đình người bị nạn và cần hiểu vị trí pháp lý của mình, bạn nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi ký bất kỳ văn bản thoả thuận nào.
Câu hỏi thường gặp
Đu quay lưu động đã có giấy kiểm định còn hạn, lắp ở chỗ mới có phải kiểm định lại không?
Theo nguyên tắc chung, thiết bị thuộc danh mục khi lắp đặt ở vị trí mới phải được kiểm định trước khi đưa vào sử dụng, vì an toàn phụ thuộc vào lần lắp dựng cụ thể. Nếu còn băn khoăn, đề nghị tổ chức kiểm định có chức năng trả lời bằng văn bản.
Ban tổ chức hội chợ có phải chịu trách nhiệm về thiết bị vui chơi của bên thuê mặt bằng không?
Ban tổ chức là bên đưa đông người đến và cho thuê mặt bằng, nên khó đứng ngoài khi có sự cố. Mức trách nhiệm tuỳ nguyên nhân và hợp đồng; vì vậy nên ghi rõ nghĩa vụ kiểm định, vận hành và quyền dừng máy trong hợp đồng.
Có giấy phép tổ chức lễ hội rồi thì thiết bị vui chơi có cần kiểm định riêng không?
Có. Giấy phép hay văn bản chấp thuận tổ chức sự kiện nói về sự kiện nói chung, không thay cho kiểm định từng thiết bị thuộc danh mục có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn.
Thiết bị lưu động hay hỏng ở đâu nhất?
Ở nền móng lún sau mưa, neo giằng và đối trọng bị làm tắt, và hệ thống điện tạm ngoài trời. Đây là những phần thay đổi theo từng địa điểm, nên phải kiểm lại mỗi lần lắp dựng.
Người đi chơi thấy thiết bị nghiêng, dây điện lộ thì báo ai?
Báo ngay ban tổ chức sự kiện vì họ có quyền yêu cầu chủ thiết bị dừng máy. Nếu không được xử lý, có thể phản ánh tới chính quyền xã, phường nơi tổ chức hoặc cơ quan quản lý an toàn lao động ở tỉnh, thành.
Ban tổ chức nên chừa bao lâu cho kiểm định trước ngày khai mạc?
Không có con số chung; phụ thuộc số thiết bị, lịch của tổ chức kiểm định và thời gian khắc phục nếu chưa đạt. Nên trao đổi với tổ chức kiểm định từ khi lên kế hoạch dựng và đưa vào lịch như một mốc riêng.