Trước khi cho trẻ lên một thiết bị vui chơi, phụ huynh có thể tự xem năm nhóm dấu hiệu: thiết bị có tem kiểm định còn hạn hay không, có người vận hành đứng đúng chỗ hay không, nội quy và giới hạn chiều cao có được áp dụng thật hay không, đai và thanh chặn có khoá chắc hay không, và tổng thể máy có được chăm chút hay không. Không dấu hiệu nào bảo đảm tuyệt đối, nhưng gộp lại chúng cho bạn biết khá nhiều về cách khu vui chơi vận hành.
Việc kiểm định kỹ thuật là trách nhiệm của chủ khu vui chơi và tổ chức kiểm định có đủ điều kiện, không phải của khách. Bài này không biến bạn thành kiểm định viên. Nó chỉ giúp bạn dùng đôi mắt của người lớn trong mấy phút xếp hàng, để quyết định có nên cho con lên hay đi chỗ khác.
Vì sao người đi chơi vẫn nên tự nhìn một lượt
Thiết bị vui chơi cơ giới như đu quay, tàu lượn, máng trượt hay cáp treo đều có quãng đời dài và chạy hàng nghìn lượt mỗi mùa. Giữa hai lần kiểm định định kỳ, an toàn của nó phụ thuộc vào việc bảo trì hằng ngày, sự tỉnh táo của người vận hành và việc khu vui chơi có dám dừng máy khi thấy lạ hay không. Những thứ đó không ghi trên vé, nhưng để lại dấu vết mà khách nhìn được.
Một khu vui chơi làm tốt thường tốt đều: lối xếp hàng gọn, nhân viên đủ người, nội quy được nhắc lại thành lời, máy móc sạch và không có tiếng kêu lạ. Một nơi làm ẩu cũng ẩu đều: thiếu người, rào chắn xộc xệch, nhân viên vừa vận hành vừa bán vé, trẻ thấp hơn vạch vẫn được cho lên nếu bố mẹ xin. Bạn không cần biết thuật ngữ để nhận ra sự khác nhau này.
Điều đáng nhớ là phần lớn sự cố ở thiết bị vui chơi không đến từ một chi tiết bí ẩn bên trong máy, mà từ chuỗi việc nhỏ bị bỏ qua: đai không cài lại sau lượt trước, thanh chặn không được kéo thử, người vận hành nhìn điện thoại thay vì nhìn khách. Đó chính là những thứ phụ huynh quan sát được từ hàng chờ.
Năm phút xếp hàng: nhìn những gì
Người vận hành có đứng đúng chỗ không. Mỗi thiết bị cơ giới cần ít nhất một người điều khiển ở bàn điều khiển, nhìn được toàn bộ khu vực chạy, và thường có thêm người kiểm đai cho khách. Nếu chỉ có một người vừa thu vé vừa bấm nút vừa cài đai cho cả dãy ghế, nhịp làm việc đó dễ sinh sơ suất.
Họ có kiểm từng ghế trước khi chạy không. Quan sát vài lượt trước lượt của con bạn. Người làm đúng sẽ đi dọc dãy ghế, kéo thử từng thanh chặn hoặc đai, rồi mới quay về bàn điều khiển. Nếu máy chạy ngay sau khi khách ngồi xuống mà không ai kiểm, đó là dấu hiệu nên cân nhắc.
Máy có tiếng động và chuyển động lạ không. Tiếng rít kim loại, tiếng va đập theo nhịp, khựng giật khi tăng tốc hoặc rung lắc không đều là những thứ tai thường nghe được. Không phải tiếng nào cũng nguy hiểm, nhưng khi nghe rõ bất thường thì không có lý do gì phải liều.
Rào chắn và lối ra vào có rõ ràng không. Khu vực máy chạy phải có rào ngăn người đứng xem đi vào tầm quét của ghế hay cánh tay quay. Rào gãy, cổng không đóng, trẻ con chui qua lại là dấu hiệu quản lý lỏng.
Tổng thể có được chăm chút không. Sơn tróc lâu ngày, bulông gỉ loang, đệm ghế rách lộ mút, vết dầu nhỏ giọt dưới khung là những thứ không tự nói lên máy nguy hiểm, nhưng cho thấy mức độ bảo trì. Một thiết bị được lau dọn hằng ngày thường cũng được kiểm tra hằng ngày.
Tem kiểm định ở khu vui chơi: tìm ở đâu và đọc được gì
Những thiết bị vui chơi thuộc danh mục máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn phải được tổ chức kiểm định có đủ điều kiện kiểm định trước khi đưa vào sử dụng và định kỳ sau đó. Sau mỗi lần đạt, thiết bị được cấp giấy chứng nhận kết quả kiểm định và dán tem kiểm định. Tem thường được dán ở chỗ dễ thấy trên thiết bị hoặc ở bàn điều khiển; giấy chứng nhận do chủ khu vui chơi giữ.
Trên tem, thông tin bạn quan tâm nhất là thời hạn kiểm định tiếp theo. Nếu ngày đó đã qua, thiết bị đang chạy khi chưa được kiểm định lại, và bạn có quyền hỏi nhân viên vì sao. Tem bị bóc, mờ đến mức không đọc được, hay hoàn toàn không có tem cũng là chuyện nên hỏi. Chu kỳ kiểm định của từng loại thiết bị do quy trình kiểm định hiện hành quy định, bạn không cần nhớ con số; chỉ cần so ngày ghi trên tem với ngày hôm nay.
Có hai giới hạn nên biết. Thứ nhất, không phải mọi thiết bị trong khu vui chơi đều thuộc diện kiểm định bắt buộc: khung leo, cầu trượt nhỏ hay nhà bóng thường không nằm trong danh mục đó, và an toàn của chúng dựa vào tiêu chuẩn sản xuất cùng việc tự kiểm tra của chủ khu. Thứ hai, tem còn hạn chỉ nói thiết bị đã đạt ở lần kiểm định gần nhất, không thay cho việc bảo trì và vận hành đúng hằng ngày. Cách đọc tem, tra giấy chứng nhận và nhận ra tem đáng ngờ được viết kỹ hơn ở mục tra tem của trang.
Giới hạn chiều cao, cân nặng, sức khoẻ: vì sao không nên nài
Mỗi thiết bị có giới hạn người dùng do nhà sản xuất đặt ra, thường là chiều cao tối thiểu, có khi cả chiều cao tối đa và cân nặng, kèm khuyến cáo cho người có vấn đề tim mạch, cột sống, phụ nữ mang thai. Những con số này không phải để làm khó khách. Chiều cao quyết định đai và thanh chặn có ôm được người hay không; một đứa trẻ thấp hơn vạch có thể trượt khỏi thanh chặn thiết kế cho vai người lớn hơn.
Vì vậy, vạch đo ở cổng là thứ phụ huynh nên tôn trọng nhất, kể cả khi con rất muốn và nhân viên tỏ ra dễ dãi. Một nhân viên chấp nhận cho trẻ thấp hơn vạch lên vì bố mẹ năn nỉ là nhân viên đang làm sai quy trình, và nơi để nhân viên làm như vậy thường cũng lỏng ở những chỗ khác.
Với trẻ nhỏ đi cùng người lớn, nhiều thiết bị cho phép ngồi chung theo điều kiện riêng. Bạn nên hỏi rõ trẻ ngồi phía nào, người lớn có đai riêng hay dùng chung, và thanh chặn có bị cản bởi thân người lớn hay không. Khuyến cáo sức khoẻ cũng nên đọc kỹ: những thiết bị quay nhanh, đổi chiều đột ngột hay rơi tự do tạo lực lên cơ thể mà người có bệnh nền nên tránh, và câu hỏi đó nên dành cho bác sĩ của bạn chứ không phải nhân viên khu vui chơi.
Khi trẻ đã ngồi vào ghế: kiểm đai và thanh chặn thế nào
Nếu thiết bị cho phép người lớn đứng cạnh lúc trẻ vào ghế, hoặc bạn ngồi cùng, có thể làm lần lượt như sau:
- Nhìn trẻ ngồi đúng tư thế: lưng sát tựa, hai chân trong khoang ghế, không ngồi lệch một bên hay quỳ.
- Đợi nhân viên hạ thanh chặn hoặc cài đai; không tự cài thay khi chưa được hướng dẫn, vì một số thanh chặn có khoá tự động theo trình tự riêng.
- Sau khi nhân viên khoá, nhẹ nhàng kéo thử: thanh chặn không được nâng lên quá vài đốt ngón tay, đai không tuột qua vai hay hông của trẻ.
- Hỏi trẻ có bị cấn chỗ nào không và dặn hai tay giữ tay vịn, không thò tay chân ra ngoài khoang ghế suốt lượt chạy.
- Cất những thứ có thể rơi: mũ, kính, điện thoại, đồ chơi cầm tay, dép không có quai hậu.
- Nếu thấy khoá không ăn, đai lỏng hoặc trẻ quá nhỏ so với thanh chặn, nói ngay với nhân viên trước khi máy chạy và sẵn sàng cho trẻ ra khỏi ghế.
Những bước này mất chưa tới một phút. Một nhân viên làm đúng nghề sẽ không khó chịu khi khách kéo thử thanh chặn sau họ; ngược lại, phản ứng gắt gỏng khi bị hỏi thường cho bạn thêm thông tin về cách nơi đó vận hành.
Khi nào nên bỏ hàng, không lên
Có những lúc rời hàng chờ là lựa chọn đúng, dù đã xếp khá lâu:
- Không có ai đứng ở bàn điều khiển trong lúc máy chạy, hoặc người điều khiển rời vị trí giữa lượt.
- Máy vừa dừng bất thường giữa lượt trước và được cho chạy lại ngay mà không có ai kiểm tra.
- Trời bắt đầu giông, gió giật mạnh hoặc có sấm sét với thiết bị ngoài trời, mà khu vui chơi vẫn cho chạy.
- Thấy rõ bộ phận bị nứt, lỏng, thiếu chốt, hoặc thanh chặn của ghế nào đó không khoá được nhưng ghế đó vẫn cho khách ngồi.
- Nhân viên cho người thấp hơn vạch, người đã uống rượu bia, hay người đang bế trẻ lên thiết bị không cho phép.
- Tem kiểm định quá hạn hoặc không có tem trên thiết bị cơ giới lớn, và nhân viên không giải thích được.
- Trẻ sợ hãi, khóc, hoặc đang mệt; ép trẻ lên chỉ làm tăng khả năng trẻ cựa quậy, tháo đai giữa chừng.
Bỏ một lượt không mất gì nhiều. Nếu đã mua vé gói, bạn có thể đề nghị đổi sang thiết bị khác hoặc hỏi chính sách hoàn vé của khu vui chơi.
Thấy điều bất thường thì báo ai và nói thế nào
Người đầu tiên nên nói là nhân viên vận hành, vì họ có quyền dừng máy ngay. Nói ngắn và cụ thể: ghế số mấy, thấy gì, nghe gì. Ví dụ giả định: “Thanh chặn ghế cuối dãy bên trái không khoá, kéo lên được” sẽ có tác dụng hơn “Máy này có vẻ không an toàn”.
Nếu nhân viên phớt lờ, hãy tìm quản lý khu vực hoặc quầy dịch vụ khách hàng. Ghi lại thời gian, vị trí thiết bị, và nếu tiện thì chụp ảnh phần bạn thấy bất thường, tránh chụp mặt người khác. Những ghi chép này có ích nếu sau đó bạn muốn phản ánh bằng văn bản với khu vui chơi hoặc với cơ quan quản lý về an toàn lao động và văn hoá – du lịch ở địa phương.
Nếu đã xảy ra va chạm, trẻ bị đau hay bị thương, việc đầu tiên là chăm sóc trẻ và gọi cấp cứu khi cần. Sau đó mới đến chuyện hồ sơ: đề nghị khu vui chơi lập biên bản sự việc, giữ lại vé, hoá đơn, ảnh, tên người làm chứng. Trách nhiệm của chủ thiết bị, của đơn vị bảo trì và của tổ chức kiểm định trong sự cố được viết riêng ở mục trách nhiệm và sự cố của trang.
Câu hỏi thường gặp
Thiết bị vui chơi nào bắt buộc phải kiểm định?
Các thiết bị cơ giới phục vụ đông người như đu quay, tàu lượn, máng trượt lớn, cáp treo chở người thường thuộc danh mục máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn. Danh mục cụ thể do văn bản hiện hành quy định; bạn có thể hỏi khu vui chơi giấy chứng nhận kiểm định của thiết bị đó.
Không thấy tem kiểm định trên thiết bị thì có nên lên không?
Với thiết bị cơ giới lớn, nên hỏi nhân viên tem ở đâu và xin xem giấy chứng nhận. Nếu họ không chỉ ra được và thiết bị thuộc loại phải kiểm định, lựa chọn thận trọng là không cho trẻ lên. Thiết bị nhỏ như khung leo, nhà bóng thì thường không có tem.
Trẻ thiếu một chút so với vạch chiều cao có được lên không?
Không nên. Vạch chiều cao gắn với thiết kế của đai và thanh chặn; thiếu vài phân có thể đủ để trẻ trượt khỏi thanh chặn. Nhân viên cho qua vì phụ huynh xin là làm sai quy trình, và phụ huynh là người gánh rủi ro.
Có nên tự cài đai cho con thay nhân viên không?
Bạn nên để nhân viên cài và khoá theo đúng trình tự của thiết bị, rồi kéo thử lại sau họ. Nhiều thanh chặn có khoá tự động hoặc cần khoá từ bàn điều khiển, tự thao tác có thể làm bạn tưởng đã khoá trong khi chưa.
Gặp thiết bị chạy khi trời giông thì làm gì?
Không lên, nhắc nhân viên và báo quản lý khu vui chơi. Thiết bị ngoài trời thường có ngưỡng gió và điều kiện thời tiết dừng vận hành theo hướng dẫn nhà sản xuất; cho chạy khi giông sét là dấu hiệu quản lý vận hành kém.
Muốn phản ánh khu vui chơi làm ẩu thì gửi đến đâu?
Trước hết gửi bằng văn bản cho chính khu vui chơi để họ có cơ hội khắc phục. Nếu không được giải quyết, bạn có thể phản ánh tới cơ quan quản lý nhà nước về an toàn lao động và về văn hoá, du lịch ở tỉnh, thành nơi khu vui chơi hoạt động, kèm ảnh và mô tả thời gian, vị trí.