Cân điện tử tính tiền dùng ở cửa hàng là phương tiện đo dùng trong mua bán, nên ngay từ lúc chọn mua bạn đã phải nghĩ tới chuyện nó có kiểm định được không. Một chiếc cân rẻ, đẹp, nhiều chức năng mà không rõ mẫu, không có nhà sản xuất hay nhà nhập khẩu rõ ràng, có thể nằm chết ở quầy vì không qua được kiểm định ban đầu.
Bài này dành cho người sắp mở tiệm trái cây, quầy thực phẩm, cửa hàng hạt, tiệm bánh bán theo cân, hoặc đang thay cân cũ. Bài giải thích các thông số in trên cân, cách chọn mức cân và cấp chính xác hợp với hàng mình bán, những giấy tờ cần đòi khi nhận cân, và vài thói quen đặt cân ở quầy để khách tin.
Đọc các thông số trên thân cân
Cân điện tử dùng trong mua bán thường có một khu vực ghi thông số đo lường, ở mặt trước hoặc mặt bên. Bạn nên đọc được mấy ký hiệu dưới đây trước khi trả tiền:
| Ký hiệu | Ý nghĩa | Liên quan gì tới việc bán hàng |
|---|---|---|
| Max | Mức cân lớn nhất chiếc cân được thiết kế để đo | Hàng nặng hơn mức này không cân được, đặt quá tải thường xuyên làm hỏng cảm biến |
| Min | Mức cân nhỏ nhất nên dùng trong mua bán | Hàng nhẹ hơn Min thì sai số tương đối quá lớn, không nên cân trên chiếc cân đó |
| e | Giá trị độ chia kiểm, đơn vị dùng khi kiểm định | Sai số cho phép khi kiểm định được tính theo bội số của e |
| d | Giá trị độ chia hiện số, bước nhảy của con số trên màn hình | Ở cân bán hàng thường bằng e; màn hình nhảy số nhỏ hơn không có nghĩa cân chính xác hơn |
| Cấp chính xác | Thường là một chữ số La Mã khoanh tròn hoặc trong hình bầu dục, như cấp III cho cân bán lẻ | Cho biết chiếc cân thuộc nhóm độ chính xác nào |
| Ký hiệu phê duyệt mẫu | Dấu hoặc mã xác nhận kiểu cân đã được phê duyệt mẫu | Là căn cứ để kiểu cân được đưa vào kiểm định và dùng trong mua bán |
Nếu thân cân không ghi các thông tin này, hoặc chỉ có dòng chữ nước ngoài chung chung kiểu "high precision", hãy dừng lại hỏi người bán. Cân dùng trong mua bán ở Việt Nam cần thông tin đo lường đọc được và khớp với hồ sơ của mẫu.
Chọn mức cân và cấp chính xác hợp với hàng bán
Bắt đầu từ món hàng nặng nhất và nhẹ nhất bạn sẽ cân. Tiệm trái cây thường cân từ vài trăm gam tới vài ký, tiệm hạt có thể cân từ một trăm gam, quầy thịt có lúc cân cả tảng lớn. Mức Max nên cao hơn món nặng nhất một khoảng để không phải cân sát giới hạn; mức Min phải thấp hơn món nhẹ nhất bạn thường bán.
Đừng chọn Max quá lớn so với nhu cầu. Cân có Max lớn thường có e lớn hơn, nghĩa là bước nhảy số thô hơn và Min cao hơn. Mua cân ba chục ký để bán ớt, bán tỏi theo lạng là chọn sai: số hiện ra kém mịn và hàng nhẹ có thể dưới Min.
Cân bán lẻ thông thường là cấp chính xác trung bình. Với rau củ, trái cây, thịt cá, cấp này là đủ và là cấp hay gặp nhất. Hàng giá trị rất cao tính theo gam như vàng bạc, yến sào, dược liệu quý thì cần cân cấp chính xác cao hơn; đó là một loại cân khác, giá và yêu cầu khác.
Một chiếc hay hai chiếc. Cửa hàng bán cả hàng nhẹ lẫn hàng nặng nhiều khi nên có hai cân: một chiếc mức nhỏ cho hàng tính theo lạng, một chiếc mức lớn cho thùng, bao. Cả hai đều phải kiểm định nếu dùng để tính tiền.
Chức năng tính tiền và in tem. Cân tính tiền nhân khối lượng với đơn giá bạn nhập. Phần đo khối lượng là phần được kiểm định; phần tính tiền đúng hay sai phụ thuộc đơn giá bạn cài. Nhập sai đơn giá thì cân đúng mà tiền vẫn sai, nên cần kiểm bảng giá cài sẵn mỗi khi đổi giá.
Giấy tờ cần đòi khi mua và nhận cân
Khi mua cân dùng để bán hàng, những thứ dưới đây nên có trong tay trước khi bạn trả hết tiền hoặc ký nhận:
- Hoá đơn hoặc chứng từ mua bán ghi rõ tên cân, kiểu cân, số sê-ri, tên nhà cung cấp.
- Thông tin nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, xuất xứ, và ký hiệu phê duyệt mẫu của kiểu cân.
- Giấy chứng nhận kiểm định ban đầu, kèm tem kiểm định đã gắn trên cân, nếu nhà cung cấp làm sẵn. Nếu chưa, hỏi rõ ai đưa cân đi kiểm định và ai chịu chi phí.
- Tài liệu hướng dẫn sử dụng tiếng Việt, nhất là phần đặt cân về không, dùng chức năng trừ bì, thay pin, sạc pin.
- Phiếu bảo hành ghi điều kiện bảo hành và nơi sửa chữa; hỏi rõ sửa xong ai lo việc kiểm định sau sửa chữa.
- Nếu mua online, giữ toàn bộ tin nhắn, ảnh mô tả sản phẩm, để đối chiếu nếu cân giao tới khác mô tả.
Số sê-ri trên hoá đơn phải khớp với số sê-ri trên thân cân và trên giấy chứng nhận kiểm định. Lệch một chữ số cũng nên hỏi lại ngay, vì sau này khi bị kiểm tra, người ta đối chiếu đúng ba chỗ đó.
Cân giá rẻ trên mạng: nên cẩn thận ở đâu
Trên các sàn thương mại điện tử có rất nhiều cân điện tử tính tiền giá rất thấp, hình thức gần giống cân của các hãng quen. Không phải chiếc nào cũng tệ, nhưng rủi ro chính không nằm ở chất lượng đo mà ở giấy tờ. Một kiểu cân chưa được phê duyệt mẫu ở Việt Nam thì tổ chức kiểm định có thể từ chối kiểm định, và bạn không có cách hợp lệ nào để đưa nó vào dùng tính tiền cho khách.
Trước khi đặt mua, hãy nhắn hỏi người bán ba điều: kiểu cân này đã được phê duyệt mẫu ở Việt Nam chưa, có giao kèm giấy chứng nhận kiểm định không, ai là nhà nhập khẩu. Câu trả lời mập mờ kiểu "cân chuẩn lắm, ai cũng dùng" là đủ để bạn chọn chỗ khác. Bạn cũng có thể gọi hỏi tổ chức kiểm định gần nhà, gửi ảnh thân cân, xem họ có nhận kiểm định kiểu cân đó không.
Nếu đã lỡ mua chiếc cân không kiểm định được, hãy dùng nó vào việc không tính tiền với khách: cân nguyên liệu trong bếp, cân thử hàng trước khi đóng túi. Còn cân để tính tiền thì phải là chiếc khác có đủ điều kiện.
Mua lại cân cũ của cửa hàng thanh lý
Cân cũ không mang theo kiểm định vô thời hạn. Khi một tiệm đóng cửa thanh lý đồ, cân tính tiền thường được bán kèm với giá rẻ. Tem trên cân có thể còn hạn vài tháng, nhưng bạn không biết chiếc cân đã bị rơi, bị ngấm nước hay đã qua tay thợ sửa hay chưa. Coi hạn còn lại trên tem là điểm cộng, không phải lời bảo đảm.
Xin cho bằng được giấy chứng nhận kiểm định. Giấy chứng nhận cho biết số sê-ri, ngày kiểm định, thời hạn và tổ chức đã kiểm định. Không có giấy, chỉ có tem, thì bạn khó chứng minh lịch sử của chiếc cân khi bị hỏi. Đối chiếu số sê-ri trên giấy với số trên thân cân trước khi trả tiền.
Hỏi lịch sử sửa chữa. Hỏi thẳng người bán cân đã từng thay bộ phận gì, sửa ở đâu. Nếu cân đã sửa phần đo mà sau đó chưa kiểm định lại, tem đang dán không còn ý nghĩa và bạn phải đưa cân đi kiểm định trước khi dùng.
Thử trước khi mua. Mang theo một vài vật bạn biết khá chắc khối lượng, đặt lên các góc mặt cân xem số có ổn định và giống nhau không. Đây chỉ là phép thử thô để loại chiếc cân hỏng rõ ràng, không thay cho kiểm định.
Tính cả chi phí kiểm định lại vào giá mua. Nếu tem sắp hết hạn hoặc không có giấy, hãy coi như sắp phải đưa cân đi kiểm định. Cộng thời gian và chi phí đó vào giá mua để so với cân mới đã kèm kiểm định ban đầu, nhiều khi chênh lệch không còn đáng kể.
Đặt cân ở quầy cho đúng và cho khách tin
Chiếc cân đạt kiểm định vẫn có thể cho số sai nếu đặt không đúng. Mấy việc dưới đây làm một lần khi lắp, rồi kiểm lại mỗi sáng:
- Đặt cân trên mặt phẳng chắc, không rung; chỉnh chân cân cho bọt thuỷ (nếu có) nằm giữa vòng.
- Tránh chỗ có quạt thổi thẳng, gió lùa, nắng chiếu trực tiếp, cạnh nồi nước sôi hay tủ đông xả hơi lạnh.
- Bật cân khi mặt cân trống, chờ cân về không rồi mới đặt hàng; không đè tay lên mặt cân lúc khởi động.
- Quay màn hình phía khách về phía khách; nếu cân chỉ có một màn hình, đặt sao cho khách nhìn thấy con số.
- Khi dùng trừ bì cho khay, túi, rổ, đặt vật đựng lên trước mặt khách rồi bấm trừ bì để khách thấy cân về không.
- Giữ tem kiểm định ở chỗ khách nhìn thấy, không dán giấy giá, băng dính đè lên tem.
- Mỗi sáng thử nhanh bằng một vật có khối lượng ổn định mà bạn tự biết; số lệch bất thường thì ngừng dùng và kiểm tra lại.
Việc thử bằng vật quen chỉ để phát hiện sớm bất thường, không thay cho kiểm định. Muốn biết chắc cân có đúng hay không, chỉ có tổ chức kiểm định với quả cân chuẩn mới trả lời được.
Bảo trì và những việc làm cân phải kiểm định lại
Cân điện tử sợ nước, sợ va đập và sợ quá tải. Ở quầy trái cây, quầy thịt cá, nước rỉ xuống khe mặt cân là chuyện ngày nào cũng có. Lau khô cuối ngày, không xịt nước thẳng vào cân, không ném hàng lên mặt cân, không để người khác ngồi hay tì lên mặt cân là những việc nhỏ giúp chiếc cân giữ được kiểm định tới hết chu kỳ.
Pin yếu có thể làm màn hình chập chờn hoặc số nhảy bất thường. Thay pin hoặc sạc theo hướng dẫn là việc của người dùng. Nhưng thay bo mạch, thay cảm biến lực, mở niêm phong để chỉnh bên trong thì đã là sửa chữa phần đo, và sau đó cân phải được kiểm định sau sửa chữa trước khi dùng lại để tính tiền.
Khi gửi cân đi bảo hành, hãy ghi chú ngày gửi, ngày nhận, và hỏi nơi sửa có can thiệp vào phần đo hay không. Nếu có, đừng đặt cân trở lại quầy ngay: đưa đi kiểm định trước, giữ giấy mới cùng giấy cũ để có lịch sử đầy đủ của chiếc cân.
Câu hỏi thường gặp
Cân điện tử tính tiền có phải kiểm định không?
Có, khi dùng để cân hàng tính tiền cho khách. Cân mới đưa vào sử dụng phải qua kiểm định ban đầu, sau đó kiểm định định kỳ theo thời hạn ghi trên tem và giấy chứng nhận, và kiểm định lại sau khi sửa chữa phần đo.
Max và Min trên cân điện tử là gì?
Max là mức cân lớn nhất chiếc cân được thiết kế để đo. Min là mức cân nhỏ nhất nên dùng trong mua bán; hàng nhẹ hơn Min thì sai số tương đối lớn, nên chọn cân có Min thấp hơn món hàng nhẹ nhất bạn thường bán.
Cân nhảy số tới 1 gam có chính xác hơn cân nhảy 5 gam không?
Không hẳn. Bước nhảy hiện số chỉ là cách hiển thị; độ chính xác thật phụ thuộc cấp chính xác và giá trị độ chia kiểm e đã được kiểm định. Màn hình hiện số rất mịn trên một chiếc cân rẻ không có nghĩa nó đo đúng tới từng gam.
Mua cân trên mạng có kiểm định được không?
Được nếu kiểu cân đó đã được phê duyệt mẫu và có nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu rõ ràng. Trước khi mua, hỏi người bán về phê duyệt mẫu và giấy kiểm định, hoặc gửi ảnh thân cân cho tổ chức kiểm định để hỏi trước.
Cửa hàng có bắt buộc dùng cân hai màn hình không?
Điều quan trọng là khách nhìn thấy được con số khi cân hàng của mình. Cân hai màn hình giúp việc này dễ hơn; nếu cân chỉ có một màn hình, hãy đặt cân sao cho khách thấy rõ và đọc số cho khách khi cần.
Đổi đơn giá cài trong cân có phải kiểm định lại không?
Đơn giá là dữ liệu bạn nhập, không phải phần đo khối lượng, nên đổi giá không làm mất hiệu lực kiểm định. Nhưng bạn phải tự kiểm bảng giá cài sẵn mỗi khi đổi, vì cân đúng mà giá cài sai thì khách vẫn trả sai tiền.