Một chiếc xe cẩu tự hành (xe tải gắn cẩu) có hai phần được quản lý theo hai đường khác nhau: phần xe chạy trên đường đi theo hệ thống đăng ký, đăng kiểm phương tiện; phần cần cẩu là thiết bị nâng, phải có giấy chứng nhận kiểm định an toàn còn hạn và tem dán trên cần. Khi thuê theo ca, nhiều người chỉ nhìn giấy đăng kiểm của xe và yên tâm, trong khi thứ đang treo tải trên đầu công nhân là cần cẩu.
Bài này viết cho nhà thầu, chủ xưởng, chủ kho thuê xe cẩu hoặc cẩu bánh lốp theo giờ, theo ca để cẩu dầm, lắp kết cấu thép, hạ máy móc, đặt bồn nước. Nội dung gồm: hai bộ giấy cần xem, người lái và người điều khiển cẩu, kiểm mặt bằng đặt chân chống, và chia trách nhiệm khi đi thuê ngắn ngày. Thủ tục đăng kiểm xe không phải trọng tâm ở đây; quy định cụ thể bạn đối chiếu văn bản hiện hành.
Xe cẩu tự hành, cẩu bánh lốp: hai loại, hai cách quản lý
Xe cẩu tự hành là ô tô tải có gắn cần cẩu, có khi kèm thùng chở hàng. Phần ô tô được đăng ký, gắn biển số, đăng kiểm như các xe cơ giới khác. Phần cần cẩu gắn trên xe là thiết bị nâng, thuộc danh mục máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động khi đáp ứng điều kiện trong danh mục, và phải được kiểm định riêng. Hai loại giấy do hai hệ thống khác nhau cấp, có hạn khác nhau.
Cẩu bánh lốp, cẩu bánh xích là máy chuyên dùng, toàn bộ thân máy phục vụ việc nâng. Khi di chuyển trên đường, nhiều loại thuộc nhóm xe máy chuyên dùng với quy định đăng ký và kiểm định riêng cho việc tham gia giao thông. Còn khi đứng làm việc ở công trường, chúng là thiết bị nâng phải có kiểm định an toàn. Vì vậy, với cả hai loại, bạn đều cần nhìn thấy giấy kiểm định của phần nâng.
Lý do người đi thuê hay bỏ qua giấy kiểm định của cần cẩu rất đơn giản: xe đến, tài xế đưa giấy tờ xe, mọi người thấy quen nên gật. Trong khi đó, câu hỏi mà đoàn kiểm tra hoặc cơ quan điều tra sẽ hỏi sau một sự cố nâng hạ là: cần cẩu đã được kiểm định chưa, người điều khiển cẩu có đủ điều kiện không.
Hai bộ giấy cần xem khi xe tới
Bảng dưới đây giúp bạn phân biệt giấy nào cho phần nào. Tên gọi thực tế có thể khác nhau, quan trọng là nội dung.
| Bộ giấy | Cho phần nào | Xem gì |
|---|---|---|
| Giấy đăng ký xe, giấy chứng nhận đăng kiểm còn hạn | Phần xe chạy trên đường | Biển số khớp xe, còn hạn; việc này chủ yếu là chuyện của bên cho thuê với cơ quan giao thông |
| Giấy chứng nhận kết quả kiểm định cần cẩu, tem trên cần | Phần nâng hạ | Đúng thiết bị (số chế tạo của cần), còn hạn, kết luận đạt |
| Bảng tải trọng theo tầm với, góc cần | Phần nâng hạ | Có trong cabin, đọc được, đúng loại cần |
| Giấy tờ của người lái xe | Phần xe | Giấy phép lái xe hạng phù hợp với loại xe |
| Giấy tờ của người điều khiển cẩu | Phần nâng hạ | Chứng chỉ vận hành thiết bị nâng phù hợp, thẻ an toàn còn hạn |
| Hợp đồng hoặc phiếu điều động xe | Quan hệ thuê | Ghi rõ xe nào, người nào, ca nào, trách nhiệm hai bên |
Người lái xe và người điều khiển cẩu có thể là một người hoặc hai người. Nếu là một người, người đó cần đủ cả hai loại giấy. Đừng để việc có bằng lái ô tô khiến bạn quên hỏi chứng chỉ vận hành cẩu.
Mặt bằng đặt chân chống: phần nhà thầu phải lo
Nền đặt chân chống phải chịu được tải. Xe cẩu khi làm việc dồn lực xuống các chân chống. Nền đất mới đắp, nắp hố ga, mép mương, sàn tầng hầm có thể sập dưới chân chống. Đây là phần mặt bằng do bên thuê chuẩn bị và biết rõ nhất.
Chân chống phải được mở đúng và kê tấm đệm. Người điều khiển cẩu biết cần mở chân chống bao nhiêu. Nhà thầu chuẩn bị tấm kê đủ rộng, đủ dày khi nền yếu. Việc chân chống không mở hết để tiết kiệm chỗ là nguyên nhân phổ biến của sự cố lật cẩu.
Kiểm đường dây điện trên cao trong vùng quay cần. Ở phố hẹp, khu dân cư, đường dây điện chạy sát công trình. Vùng quay cần phải tránh xa dây điện theo khoảng cách an toàn; khi không đủ khoảng cách thì cần làm việc với đơn vị điện lực trước.
Rào vùng hoạt động, cấm người đứng dưới tải. Khi xe cẩu làm việc trên phố, người đi đường và hàng xóm hay đứng xem. Người cảnh giới và rào tạm là bắt buộc trên thực tế, kể cả khi chỉ cẩu một kiện.
Thời tiết và ánh sáng. Gió mạnh, mưa to, trời tối mà không có chiếu sáng đủ đều là lý do để hoãn. Hãy coi lời đề nghị hoãn của người điều khiển cẩu là ý kiến chuyên môn, không phải cái cớ.
Mười phút kiểm tra khi xe cẩu tới
Người phụ trách tại hiện trường có thể làm theo trình tự sau trước khi cho xe vào vị trí làm việc:
- Đối chiếu biển số xe với phiếu điều động hoặc hợp đồng.
- Hỏi giấy chứng nhận kiểm định cần cẩu, xem số chế tạo, hạn, kết luận; nhìn tem trên cần.
- Hỏi giấy tờ người điều khiển cẩu, chụp lại lưu hồ sơ.
- Cùng người điều khiển đi xem vị trí đặt xe, thống nhất chỗ đặt chân chống, tấm kê, vùng quay cần.
- Báo cho người điều khiển khối lượng tải, kích thước, điểm móc; người điều khiển xác định với cấu hình xe tầm với nào là cho phép.
- Chỉ định một người báo hiệu duy nhất cho người điều khiển; thống nhất tín hiệu dừng.
- Rào vùng làm việc, bố trí người cảnh giới, rồi mới bắt đầu cẩu.
Nếu thiếu giấy kiểm định cần cẩu, cách xử lý đúng là không cho làm việc và đề nghị bên cho thuê đổi xe. Mất một buổi chờ vẫn rẻ hơn rất nhiều so với hậu quả của một lần lật cẩu.
Những ca cẩu hay gặp rủi ro
Cẩu qua mái nhà dân, qua lối đi. Ở phố hẹp, tải thường phải quay qua mái nhà bên cạnh hoặc qua vỉa hè. Đây là lúc vật rơi gây thiệt hại cho người không liên quan. Nên báo trước cho hàng xóm, chọn giờ vắng, và rào lối đi trong suốt thời gian quay cần.
Hai xe cùng nâng một tải. Nâng dầm dài hoặc máy lớn bằng hai cẩu cùng lúc đòi hỏi phối hợp chặt và tính toán phân bổ tải. Đây không phải việc nên làm theo kiểu tuỳ cơ ứng biến; cần có phương án nâng do người có chuyên môn lập và một người chỉ huy duy nhất.
Hạ máy xuống hầm hoặc vào trong xưởng qua cửa hẹp. Tầm nhìn của người điều khiển bị che, phải dựa hoàn toàn vào người báo hiệu. Thống nhất tín hiệu, khoảng cách và vị trí đứng của người báo hiệu trước khi bắt đầu.
Tải dài, tải có diện tích đón gió lớn. Tấm panel, khung kính, kèo thép dài dễ xoay khi có gió. Cần dây lái tải để điều chỉnh từ xa, không để người dùng tay đẩy tải đang treo.
Tải không rõ khối lượng. Máy cũ đã lắp thêm phụ kiện, bồn còn nước, khối bê tông đúc tại chỗ. Nếu không có số cân, hãy nói rõ với người điều khiển để họ chọn cấu hình an toàn hơn.
Thuê ngắn ngày: chia trách nhiệm sao cho rõ
Thuê xe cẩu theo ca thường chỉ có một cuộc điện thoại và một phiếu giao nhận. Đó là lý do nhiều tranh chấp sau sự cố kéo dài: không ai ghi bên nào lo mặt bằng, bên nào chịu trách nhiệm về cách móc tải, bên nào mua bảo hiểm. Một tờ thỏa thuận ngắn vẫn tốt hơn không có gì.
Phân chia hợp lý thường như sau. Bên cho thuê chịu trách nhiệm xe và cần cẩu ở tình trạng an toàn, có kiểm định, có người điều khiển đủ điều kiện. Bên thuê chịu trách nhiệm mặt bằng, thông tin chính xác về tải (khối lượng thật, không đoán), tổ chức móc tải nếu bên thuê làm, rào chắn và cảnh giới. Người điều khiển cẩu có quyền từ chối nâng khi thấy không an toàn, và quyền này nên được nêu rõ.
Thông tin về khối lượng tải là chỗ hay sai nhất. Một chiếc máy cũ, một kiện thép không có phiếu cân, một bồn nước còn đọng nước, đều có thể nặng hơn ước tính. Nếu không chắc, nói thẳng với người điều khiển cẩu để họ chọn tầm với an toàn hơn hoặc đề nghị xe lớn hơn.
Khi cẩu xong việc: hồ sơ cần giữ lại
Ca cẩu kết thúc, xe đi, công trường tiếp tục. Nhưng giấy tờ của ca đó vẫn có giá trị nếu sau này có câu hỏi: kết cấu được lắp có bị va đập khi cẩu không, ai chịu trách nhiệm một vết nứt ở nhà bên cạnh, đoàn kiểm tra hỏi lại các thiết bị nâng đã dùng trên công trường. Một bộ hồ sơ nhỏ cho mỗi lần thuê là đủ: bản chụp giấy kiểm định cần cẩu, giấy tờ người điều khiển, phiếu điều động, vài ảnh hiện trường lúc đặt xe.
Nếu công trường thuê xe cẩu nhiều lần trong tháng, nên lập một bảng theo dõi chung: ngày, đơn vị cho thuê, biển số, số giấy kiểm định cần cẩu và hạn, tên người điều khiển. Khi một đơn vị cho thuê gửi lại cùng một xe, bạn chỉ cần xem hạn còn hay không thay vì kiểm từ đầu. Bảng này cũng giúp nhận ra đơn vị nào hay gửi xe thiếu giấy để cân nhắc đổi đối tác.
Khi có sự cố, đừng để xe rời công trường trước khi lập biên bản hiện trường có chữ ký của bên cho thuê và người điều khiển. Nếu sự cố gây thương tích hoặc thiệt hại đáng kể, việc báo cáo theo quy định và giữ nguyên hiện trường được đặt lên trước mọi thỏa thuận riêng.
Câu hỏi thường gặp
Xe cẩu có giấy đăng kiểm còn hạn rồi thì còn cần giấy kiểm định cần cẩu không?
Cần. Giấy đăng kiểm dành cho phần xe tham gia giao thông. Cần cẩu gắn trên xe là thiết bị nâng, được kiểm định an toàn riêng, có giấy chứng nhận và tem riêng. Hai loại giấy có hạn khác nhau và không thay thế nhau.
Tài xế xe cẩu có cần chứng chỉ vận hành cẩu không?
Nếu tài xế cũng là người điều khiển cần cẩu, người đó cần cả giấy phép lái xe phù hợp và chứng chỉ vận hành thiết bị nâng, cùng huấn luyện an toàn cho công việc có yêu cầu nghiêm ngặt theo quy định hiện hành.
Ai chịu trách nhiệm khi chân chống xe cẩu làm sập nắp hố ga?
Phụ thuộc thỏa thuận và lỗi cụ thể. Thông thường mặt bằng do bên thuê chuẩn bị và chỉ định, nên bên thuê có trách nhiệm thông báo các vị trí yếu. Người điều khiển cũng có trách nhiệm quan sát. Hãy ghi rõ phân chia này khi thuê để giảm tranh chấp.
Có thể yêu cầu bên cho thuê đổi xe khi thiếu giấy kiểm định không?
Có, và nên làm. Một thiết bị nâng chưa kiểm định hoặc hết hạn không nên được đưa vào làm việc. Ghi yêu cầu này trong thỏa thuận thuê để việc đổi xe hoặc huỷ ca không bị tính phí oan cho bạn.
Cẩu bánh lốp chạy từ bãi đến công trường cần giấy tờ gì?
Khi tham gia giao thông, cẩu bánh lốp thuộc nhóm xe máy chuyên dùng với quy định riêng về đăng ký, kiểm định và người điều khiển. Đây là phần của bên cho thuê; bạn chỉ cần biết nó tồn tại và đối chiếu quy định hiện hành khi cần.
Thuê cẩu chỉ một giờ có cần làm hợp đồng không?
Không bắt buộc hình thức cụ thể, nhưng nên có ít nhất một phiếu điều động hoặc tin nhắn xác nhận ghi xe nào, người nào, việc gì, trách nhiệm hai bên. Khi có sự cố, tài liệu này là căn cứ đầu tiên để phân định.