Khi điện lực hoặc công ty cấp nước đến thay công tơ, đồng hồ nước, bạn nên có mặt để cùng chốt chỉ số của thiết bị cũ lúc tháo, chỉ số của thiết bị mới lúc lắp, xem niêm phong được kẹp lại, rồi mới ký biên bản. Hai con số trên biên bản quyết định kỳ hoá đơn tiếp theo; sai một chữ số là sai cả tháng tiền. Phần lớn các lần thay diễn ra bình thường, nhưng nếu có sai sót, biên bản bạn đã ký là thứ khó cãi nhất về sau.
Thay công tơ, đồng hồ nước diễn ra trong nhiều tình huống: thiết bị đến hạn kiểm định định kỳ và được thay bằng thiết bị đã kiểm định, thiết bị hỏng, chuyển từ loại cơ sang loại điện tử hoặc đo xa, di dời vị trí, hoặc tháo đi kiểm định theo đề nghị của khách hàng. Bài này dùng chung cho cả điện và nước vì cách chứng kiến gần như giống nhau, chỗ khác nhau sẽ ghi riêng.
Vì sao công tơ, đồng hồ nước phải thay theo chu kỳ
Công tơ điện và đồng hồ nước dùng để tính tiền là phương tiện đo thuộc diện kiểm soát của Nhà nước về đo lường. Mỗi chiếc phải được kiểm định trước khi đưa vào dùng, và sau một khoảng thời gian theo chu kỳ của loại thiết bị đó thì phải kiểm định lại. Chu kỳ cụ thể nằm trong danh mục do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành và có thể được sửa đổi, nên bài không ghi số năm; hạn của thiết bị nhà bạn thể hiện trên tem, dấu kiểm định hoặc hồ sơ của đơn vị quản lý.
Với công tơ, đồng hồ nước lắp ở nhà dân, kiểm định lại tại chỗ thường không thực tế. Cách phổ biến là đơn vị quản lý mang thiết bị mới đã kiểm định đến thay, thiết bị cũ đưa về để kiểm định, sửa chữa hoặc loại bỏ. Vì vậy với người dân, "đến hạn kiểm định" thường hiện ra dưới dạng một buổi thay công tơ hoặc thay đồng hồ.
Điểm cần nhớ: lần thay theo chu kỳ là việc của đơn vị quản lý, thường không tính tiền thiết bị cho khách hàng sinh hoạt, trừ khi hợp đồng hoặc quy định có điều khác, chẳng hạn thiết bị bị hư hỏng do lỗi của người dùng. Nếu được yêu cầu trả tiền cho một lần thay định kỳ, bạn có quyền hỏi căn cứ.
Trước buổi thay: chuẩn bị gì
Thường bạn sẽ được báo trước qua tin nhắn, giấy hẹn hoặc nhân viên ghi chỉ số. Vài việc nhỏ trước buổi thay giúp mọi thứ rõ ràng:
- Xác minh người đến là nhân viên của đơn vị quản lý: hỏi tên, đơn vị, đối chiếu với thông báo đã nhận hoặc gọi tổng đài chăm sóc khách hàng. Mạo danh nhân viên điện nước để vào nhà là chuyện có thật.
- Chụp ảnh thiết bị cũ một ngày trước: chỉ số, tem kiểm định, kẹp chì, tình trạng hộp. Ảnh này là mốc đối chiếu nếu có chuyện về sau.
- Thu xếp người lớn có mặt, đọc được biên bản. Nếu đi vắng, uỷ quyền rõ cho một người tin cậy và dặn họ chụp ảnh trước khi ký.
- Với đồng hồ nước, hứng sẵn một ít nước dùng vì thường phải khoá van trong lúc thay. Với công tơ điện, tắt máy tính, thiết bị nhạy cảm vì sẽ mất điện ngắn.
- Tìm hoá đơn kỳ gần nhất để biết chỉ số kỳ trước, tiện so sánh ngay tại chỗ.
Nếu ngày hẹn không tiện, đề nghị dời lịch qua kênh chính thức thay vì để người đến thay mà không ai chứng kiến.
Trong lúc thay: nhìn gì, ghi gì
Buổi thay thường chỉ mười lăm đến ba mươi phút. Bảng dưới gom những điều cần mắt thấy và cần nằm trên biên bản.
| Thời điểm | Cần nhìn | Cần có trên biên bản |
|---|---|---|
| Trước khi tháo | Kẹp chì, tem niêm phong thiết bị cũ còn nguyên hay không | Tình trạng niêm phong thiết bị cũ |
| Lúc tháo | Chỉ số cuối cùng của thiết bị cũ, đọc đủ cả phần thập phân nếu có | Số chế tạo và chỉ số tháo của thiết bị cũ |
| Thiết bị mới | Tem, dấu kiểm định còn hạn, chỉ số ban đầu thường gần số không | Số chế tạo, chỉ số lắp, thông tin kiểm định thiết bị mới |
| Sau khi lắp | Kẹp chì, niêm phong mới được kẹp, hộp đóng lại | Mã kẹp chì hoặc niêm phong mới nếu có |
| Chạy thử | Bật một thiết bị điện hoặc mở một vòi nước, thấy công tơ, đồng hồ ghi | Xác nhận thiết bị mới hoạt động bình thường |
| Thiết bị cũ | Được cho vào túi, hộp niêm phong nếu mang đi kiểm định theo đề nghị | Tình trạng niêm phong khi mang thiết bị cũ đi |
Chụp ảnh từng bước bằng điện thoại, ảnh có ngày giờ. Một tấm ảnh rõ chỉ số cũ lúc tháo giải quyết được hầu hết thắc mắc về hoá đơn kỳ sau.
Đọc biên bản treo tháo trước khi ký
Biên bản treo tháo, có nơi gọi là biên bản thay thiết bị đo, là giấy tờ hai bên cùng ký. Hình thức có thể là giấy in sẵn điền tay, hoặc biên bản điện tử ký trên máy tính bảng của nhân viên. Dù dạng nào, đọc lần lượt: mã khách hàng và địa chỉ có đúng nhà bạn không; số chế tạo và chỉ số thiết bị cũ có khớp với ảnh bạn vừa chụp không; số chế tạo, chỉ số và thông tin kiểm định của thiết bị mới; lý do thay; tình trạng niêm phong cũ và mới.
Nếu biên bản điện tử, hỏi cách nhận bản sao: qua tin nhắn, ứng dụng hay thư điện tử. Biên bản giấy thì xin một liên, hoặc ít nhất chụp ảnh rõ cả trang trước khi trả lại. Ký vào một bản bạn không giữ được bản sao là tự làm khó mình.
Gặp chỗ ghi sai, đề nghị sửa ngay và cả hai bên ký xác nhận chỗ sửa. Nếu nhân viên không đồng ý sửa, bạn có thể ghi ý kiến riêng vào biên bản, chẳng hạn "khách hàng ghi nhận chỉ số tháo là… theo ảnh chụp lúc…", rồi mới ký. Từ chối ký hoàn toàn là quyền của bạn nhưng thường làm việc kéo dài; ghi ý kiến kèm theo là cách giữ quyền mà vẫn để công việc đi tiếp.
Chỗ khác nhau giữa thay công tơ điện và thay đồng hồ nước
Vị trí. Công tơ điện hay nằm trong hộp trên cột hoặc trên tường trước nhà, có khi nhiều công tơ chung một hộp; đồng hồ nước thường ở hố hoặc hộp sát chân tường, ngay sau van khoá của đường ống nhánh.
Chỉ số. Công tơ điện tử hiển thị số trên màn hình, có thể luân phiên nhiều màn hình; hỏi nhân viên màn nào là chỉ số tổng. Đồng hồ nước cơ có dãy số đen là mét khối, phần đỏ hoặc kim nhỏ là phần lẻ.
Rủi ro trong lúc thay. Thay công tơ có thể làm nhảy aptomat hoặc mất điện thiết bị đang chạy. Thay đồng hồ nước thì sau khi mở van, khí trong ống có thể làm đồng hồ quay mạnh vài phút đầu; nên ghi nhận chỉ số lắp trước khi mở van.
Niêm phong. Công tơ điện thường có kẹp chì ở nắp hộp đấu dây và nắp hộp công tơ. Đồng hồ nước có kẹp chì hoặc niêm phong ở rắc co nối hai đầu đồng hồ, chống tháo lắp lén.
Mất mát, hư hỏng. Đồng hồ nước ngoài vỉa hè hay bị va đập, mất cắp; nếu bạn phát hiện, báo ngay để được thay và chốt chỉ số, đừng để tới kỳ ghi số mới phát hiện.
Sau buổi thay: theo dõi kỳ hoá đơn đầu tiên
Kỳ hoá đơn ngay sau lần thay là kỳ dễ sai nhất, vì nó ghép hai thiết bị. Cách kiểm nhanh:
- Hoá đơn đúng sẽ tính sản lượng thiết bị cũ (từ chỉ số kỳ trước tới chỉ số tháo) cộng với sản lượng thiết bị mới (từ chỉ số lắp tới chỉ số kỳ này).
- Lấy ảnh chỉ số tháo, chỉ số lắp đã chụp, so với số trên hoá đơn hoặc chi tiết trên ứng dụng.
- Nếu hoá đơn chỉ tính theo một thiết bị, hoặc lấy chỉ số kỳ này của thiết bị mới trừ chỉ số kỳ trước của thiết bị cũ, sản lượng sẽ sai lớn. Báo ngay qua kênh chăm sóc khách hàng, kèm ảnh và biên bản.
- Theo dõi thêm hai đến ba kỳ: sản lượng thiết bị mới so với cùng kỳ năm trước có hợp lý không. Lệch lớn mà không có lý do sinh hoạt thì làm các phép thử tại nhà.
- Cất biên bản thay cùng hoá đơn kỳ đó ở một chỗ, ít nhất cho đến lần thay sau.
Phần lớn sai sót kỳ đầu là lỗi nhập liệu, được điều chỉnh nhanh khi khách hàng có ảnh và biên bản. Không có hai thứ đó, việc chứng minh chỉ số tháo thật sự là bao nhiêu sẽ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dữ liệu của đơn vị quản lý.
Khi thiết bị bị thay mà bạn không có mặt
Không ít lần bạn đi làm về mới thấy công tơ, đồng hồ đã được thay, chỉ có một tờ thông báo hoặc một tin nhắn. Đừng hoảng. Việc đầu tiên là chụp ngay thiết bị mới: chỉ số, tem kiểm định, niêm phong. Sau đó liên hệ đơn vị quản lý xin bản biên bản treo tháo, xem ai đã ký với tư cách đại diện nhà bạn hay biên bản ghi khách hàng vắng mặt.
Nếu chỉ số tháo trên biên bản lệch xa so với ảnh bạn chụp gần nhất, chẳng hạn cao hơn mức hợp lý cho số ngày từ lúc chụp tới lúc thay, hãy gửi kiến nghị bằng văn bản kèm ảnh. Nếu thiết bị cũ được tháo để kiểm định, hỏi kết quả và đề nghị nhận bản sao giấy chứng nhận.
Trường hợp không ai báo trước và người đến không xuất trình được giấy tờ, hãy báo cho đơn vị quản lý và chính quyền xã, phường nơi bạn ở. Thay thiết bị đo trái phép có thể là dấu hiệu của hành vi gian lận hoặc trộm cắp thiết bị.
Câu hỏi thường gặp
Điện lực thay công tơ định kỳ có thu tiền không?
Thay theo chu kỳ kiểm định là việc của đơn vị quản lý, thường không thu tiền thiết bị của khách hàng sinh hoạt, trừ trường hợp hư hỏng do lỗi người dùng hoặc hợp đồng có thoả thuận khác. Nếu bị yêu cầu trả tiền, hãy hỏi căn cứ.
Có bắt buộc phải ký biên bản thay công tơ không?
Biên bản là chứng cứ cho cả hai bên nên bạn nên ký sau khi đọc và đối chiếu. Thấy sai thì đề nghị sửa hoặc ghi ý kiến riêng vào biên bản rồi ký, thay vì từ chối hẳn.
Đồng hồ nước mới lắp quay mạnh vài phút đầu có sao không?
Sau khi mở lại van, khí còn trong ống có thể đẩy đồng hồ quay một lúc. Vì vậy nên ghi chỉ số lắp trước khi mở van và theo dõi xem sau vài phút đồng hồ có đứng yên khi khoá hết vòi không.
Kỳ hoá đơn sau khi thay công tơ cao bất thường thì làm gì?
Kiểm tra xem hoá đơn có tính đủ hai phần: thiết bị cũ tới chỉ số tháo và thiết bị mới từ chỉ số lắp. Lệch thì báo ngay qua kênh chăm sóc khách hàng, kèm ảnh chỉ số và biên bản treo tháo.
Thiết bị cũ tháo ra có được giữ lại không?
Công tơ, đồng hồ nước do đơn vị quản lý đầu tư thường thuộc tài sản của họ và được mang về. Nếu tháo để kiểm định theo đề nghị của bạn, đề nghị niêm phong thiết bị cũ trước mặt bạn và ghi vào biên bản.
Làm sao biết người đến thay công tơ là nhân viên thật?
Hỏi tên, đơn vị, đối chiếu với thông báo đã nhận, hoặc gọi tổng đài chăm sóc khách hàng của điện lực, công ty cấp nước để xác minh trước khi cho vào nhà hay cho đụng vào thiết bị.